BERBAKTI DAN MENGABDI

BERBAKTI DAN MENGABDI

Minggu, 08 Juli 2012

MENJADI PRIBADI YANG SANTUN




Oleh Nina, S.Pd (mahasiswa Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia S2 (PPs) Unsur Cianjur)

dimuat di Majalah ISMA No. 118/22 Mei-21 Juni 2012

Coba kita sama-sama bayangkan, andaikata kita sedang mencari alamat dan bertemu kumpulan remaja, lalu menanyakan alamat rumah Pak Ali di mana? “Tidak tau!!” jawabnya sambil asyik bermain gitar bersama sebayanya. Atau dapat kita rasakan bagaimana hati amat tidak nyaman, bila keluarga kita sedang sakit keras, tetangga lain malahan asyik memutar lagu dangdut dan berjoget berpesta pora? Atau anak tetangga membuang sampah di halaman rumah kita? Adapula anak muda begitu asyiknya mengoprek motor dan memainkan bunyi knalpot keras-keras, di saat kita sedang istirahat siang? Jawabannya pasti amat jengkel, kan..

Pribadi yang santun

Tatakrama diperlukan untuk hidup saling bertetangga dan beraktivitas sehari-hari. Sungguh menyenangkan bila hidup ini penuh tatakrama. Saudara atau teman kita, selalu menunjukkan perangainya baik, wajahnya berseri, ucapannya yang baik, dan perilakunya yang terpuji.

Betapa damai bila kita diberi lingkungan yang kondusif. Saling menasihati, saling membantu dan saling mengingatkan. Saling menolong di kala saudara atau tetangga sedang dilanda kesusahan, saling menasihati dan memberi motivasi di kala kita atau kawan gundah gulana, atau saling mendo’akan satu sama lain. Perilaku sungguh terpuji.

Untuk menjadi pribadi yang santun, ada hal perlu diperhatikan, yaitu: (a) jadilah pribadi terbuka, sederhana, sabar, dan menghargai orag lain. (b) selalu berpikir positif dan berprasangka baik. (c) berbicara sopan santun. (d) tunjukkan mimik muka yang cair dan bersahabat; (e) bersikap legowo, berbesar hati dan menerima masukan orang lain.

Pribadi yang santun harus tertanam dalam diri kita sendiri, bukan atas paksaan atau tekanan pihak lain. Mulailah dengan memberi wajah familiar terhadap siapapun. Sapalah mereka dengan sopan. Jangan menyombongkan diri sendiri. Berusahalah agar bisa menghargai dan menghormati orang lain. Berpikirlah positif dalam menyikapi sesuatu hal. Penuiis yakin, kita dapat menjadi pribadi yang santun yang dicintai orang lain dan memiliki sahabat yang banyak.

Perubahan Tatakrama

Tatakrama dapat berubah bentuknya, dipengaruhi waktu, tempat, struktur sosial, dan situasinya. Sejak zaman dulu hingga sekarang, perilaku tatakrama telah mengalami perubahan. Tatakrama di tanah Pasundan mengalami berbagai masa, yaitu zaman kerajaan, zaman dalem, zaman Belanda, hingga zaman sekarang. Sebagai contoh, tatakrama orang Sunda seperti yang dikemukakan oleh D.K. Adiwinata, tatakrama yang dianggap paling baik dan sopan pada zaman dulu mungkin saja tidak cocok diterapkan pada zaman sekarang. Contohnya saja, apabila bertemu raja atau anggota kerajaan di jalan, orang-orang yang ada di pasar atau di jalan diharuskan langsung duduk bersimpuh sambil menyembah sebagai tanda menghormati dan mengagungkan.

Kini hal itu tidak dilakukan lagi, orang-orang dapat menyambutnya tak lagi berlebihan. Sebagai penghormatan dapat diberikan berupa apresiasi atau menyalaminya. Terhadap bupati, atau pejabat tak ada lagi penghormatan berlebihan yang melecehkan martabat dan hak azasi manusia di mata sesama manusia lainnya.

Tatakrama seperti halnya bahasa dalam perkembangannya selalu dinamis dan digunakan sebagai alat komunikasi dan bergaul dalam masyarakat. Di berbagai tempat dan elemen, seperti di lingkungan rumah, sekolah, rumah sakit, tempat pekerjaan, atau daerah satu dengan lainnya seperti Bandung atau Purwakarta memiliki kebiasaan dan tradisi lokal yang berbeda. Kita sebagai pendatang selayaknya mengetahui adat-istiadat setempat, agar diterima oleh masyarakat setempat.

Kalau kita mengacuhkan, alamat mendapat kesulitan, bahkan diitolak masyarakat di sana. Kita harus pandai menjaga dan menempatkan diri. Hal sesuai dengan pepatah, “di mana bumi dipijak, di sana langit dijunjung”.

Begitu tatakrama di rumah sakit, janganlah berbuat gaduh atau berbicara keras. Lembutkan suaramu. Bila menjenguk orang sakit, hiburlah mereka dengan ucapan yang membangkitkan motivasi. Lalu do’akan agar cepat sembuh. Taatilah aturan di rumah sakit, seperti menjenguk di saat jam besuk, tidak membawa anak kecil, tidak gaduh, dan sebagainya. Sementara bila di stadion sepakbola, kita boleh berteriak sepuasnya, namun jangan mengabaikan tatakrama, yaitu tidak mengumpat, memprovokasi atau berbuat anarki. Tatakrama di mesjid, kita sebaiknya menggunakan pakaian bersih, mencuci kaki, memiliki abdas (wudu), dan usahakan selalu berzikir. Ingat, tatakrama di mesjid untuk menghindarkan diri dari berbuat gibah, bermain-main atau hal-hal memubadirkan waktu.

Di sekolah, selain ada aturan tertulis, juga aturan tidak tertulis. Semua itu harus dilaksanakan. Peserta didik harus berseragam sesuai yang telah ditentukan, datang tepat waktu, konsentrasi dalam belajar, mengerjakan tugas, dan lain-lain. Hal yang sama berlaku bagi guru, musti tidak terlambat, penuh dedikasi dan tanggung jawab, mengajari dan mendidik anak-anak.

Pada kehidupan bermasyarakat, terdapat berbagai kelas sosial seperti keadaan sosial-ekonomi, gender, ketokohan, pendidikan, dan lain-lain. Meskipun semua manusia memiliki derajat sama, tetapi penghormatan dan sikap santun perlu kita berikan kepada siapa pun baik mereka lebih tua ataupun lebih muda, orang dikenal ataupun baru dikenal, status sebagai atasan atau bawahan, kepada laki-laki atau perempuan. Dengan selalu menjungjung tatakrama, kita pun bakal dihormati dan disegani oleh mereka. Ini sesuai dengan pepatah, anda sopan, kami segan.

Tatakrama terkait dengan situasi, yakni (a) situasi resmi (formal), misalnya rapat, seminar, ceramah, mengajar, dan lain-lain; (b) tidak resmi (non formal), mengunjungi saudara, menengok orang sakit, dan sebagainya. (c) religius: pengajian, tablig akbar, dan sebagainya. (d) adat-istiadat: acara pernikahan, atau khitanan, (e). Keakraban: bercanda dengan teman, dan sebagainya.

Pada kegiatan resmi seperti rapat, perhatikan tatakramanya. Datang usahakan tidak terlambat, berpakaian rapi. Usahakan membawa buku catatan dan balpoin untuk mencatat jalannya rapat. Jangan menyela pembicaraan. Mintalah izin ketika akan menyanggah atau memberi usul. Jangan meninggalkan rapat, sebelum pimpinan rapat meninggalkan ruangan. Begitu pula saat acara pengajian, pakailah baju muslim, kopeah, bersih dan wangi.

Bila kita memperhatikan hal yang di atas, maka di mana pun kita berada, kita mudah beradaptasi dan akrab dengan warga yang baru ditemui sekalipun. Tatakrama terus mengalami perubahan, tapi  prinsipnya sama, yaitu merupakan nilai-nilai untuk saling menghormati dan menghargai sesama. ********

Kamis, 01 Maret 2012

Carpon : Sakola Panungtung

Ku :  Dadan Wahyudin  [dimuat di Majalah ISMA Cianjur Edisi 115 Tahun XIII, 23 Februari - 22 Maret 2012]

Nyanghareupan Ujian Nasional pikeun kuring kacida weugahna. Lain  sérab ku pasualan UN anu jadi bukur catur balaréa atawa sieun henteu lulus dina ujian, tapi kebek ku kahariwang. Sieun mangsa kalulusan engké minangka sakola panungtungan.

Kahayang mah bisa nyuprih élmu nyiar pangarti téh nepi ka paguron luhur siga batur bisa tolab élmu di Unpad, UPI, ITB atawa didieu di Universitas Suryakancana di kompleks Pasir Gede Cianjur, tapi dalah dikumaha kaayaan kulawarga kuring sakieu waluratna.  Bisa sakola nepi ka danget ieu gé sasatna mah tisusut ti dungdung, maksa-maksakeun manéh.  

Saprak jenatna pun bapa ngantunkeun dina taun kamari, atuh Ema sacara “single parent” pohara papuketna néangan waragad pikeun pangabutuh kulawarga. Ngabajuan jeung nyakolakeun kuring katut dua adi.

Wanci janari leutik, Ema rutin iang ka pasar. Dagang bungbu leuleutikan kayaning bawang beureum, bawang bodas, asem kawak, katuncar, pedes atawa muncang anu ngahaja saacana disodér heula. Milu ngampar di lahan terminal. Wanci haneut moyan, Ema kukud tina dadasarna. 

Ladang tina dagang téh, ku Ema sok dibalanjakeun deui minangka modalna  kana bawang beureum jeung bawang bodas dina poé Senén. Balanjana téh  matuh di Bah Kin Can, grosir sohor di Ciranjang, sésana dibalanjakeun béas jeung kaperluan liana.  Ari Salasa mah tina ladang dagang dikana muncangkeun. Ari Rebo mah jatahna katuncar jeung asem. Kitu wé dina unggal poéna buda-beda, ma’lum disaluyukeun jeung modal anu pas-pasan. Eta pibungbueun ngahaja disodér saeutik-saeutik ku Ema, ngarah kabeuli ku kaum ibu anu rék masak di pilemburan. Kaduana, tina ladang nyodér, aya sésa minangka batina.

Bawang beureum hiji-hiji diasupkeun kana palastik panjang, terus dilampat ku lampu cempor.  Eusina sapuluh dina sarantuy téh.  Tiap lima rantuyan dilampat dihijikeun.   Kuring  sok milu nyodér mantuan Ema bada asar. Kitu ogé adi-adi kuring.

Wanci janari kuring  saged manggul dagangan Ema kana tolombong ka pasar Ciranjang. Di pasar tradisional mah geuning wanci éta téh haneuteun.  Loba nu daragang jeung nu balanja.  Eta wé, aleutan tukang warung anu ti lembur ngahaja ngaborong kolbak sok balanja papaheula, ngarah bisa muka warung isuk keneh cenah. Aya ogé kaluarga anu rék hajat, sok ngaringkid panca-kakina ngahaja balanja ti janari kénéh, ngarah meunang daging sapi atawa hayam seger anu anyaran meuncit ti jagal.  Kitu ogé sayuran ti Cipanas atawa  Caringin kakara diturunkeun masih salaleger matak ngirut anu meuli.

Raména pasar dina wanci janari, lain ukur ramé ku sora nu nawar harga di jongko jeung patingseledekna nu balanja, sora piriwit tukang parkir milu ngahaneutan kaayaan sabudeureuna. Di los daging, tukang daging sapi meni pakupis narima kiriman daging ti jagal  bari nyisit jeung motongan tulang iga pesenan tukang gulé.  Tukang hayam teu kaur rinéh nyacah daging kabereg ku nu balanja. Katangar tukang bubur atawa kupat tahu milu paciweuh laladang digembrong ku langganana milu sasarap. Nu ngajaga kamar mandi di tukangeun pasar ogé milu maréma, teu leupas tina ududna bari diharudum sarung nungguan kencleng jaga kakus kawantu tiris keneh meureun. Berekah ogé pikeun Ema. Lian tinu balanja saliwat, Ema miboga langganan matuh tukang warung urang Tungturunan jeung Jangari anu sok ngaborong sodéran Ema.   

Dagang leutik mah béda jeung waralaba atawa konglomerat anu euyeub ku modal tur fasilitas lengkep.  Tapi berekah, hasilna bisa dipaké balanja pikeun  waragad sapopoe. Sawaréh pikeun kabutuhan sakola.  Ngan, ari waragad sakola di paguron luhur mah tacan kaérong ti mana-mana.  Eta wé basa ngasupkeun kuring sakola ka Aliyah jeung Adi ka SMP, jenatna pun Bapa ngajual domba sajodo. Domba minangka céngcéléngan kulawarga ahirna ledis kiwari ukur kandangna.

“Duh, Gusti. Sabada UN engké, mugi ulah jadi sakola panungtungan…” gerentes haté kuring. Kasawang batur anu sagulang-sagulung ulin jeung diajar, réngsé Ujian Nasional, bakal aub tésting ka paguron luhur boh paguron di dayeuh Bandung atawa Cianjur, terus meureun milu ospék tur kuliah, ahirna diwisuda jaradi sarjana.  Ari kuring anu katelah minangka pupuhu di kelas ogé aktip di Pramuka, sarta miboga rangking, ukur luha-loho ngaligeuh atawa paling hadéna ogé milu nangkring di Pasar Ciranjang ngabantuan tukang parkir sabot nungguan Ema bérés dagangna…

Dunya teu adil. Ari budak ti kulawarga beunghar mah, sakola gampang pisan. Ka sakola kari daékna.  Malah loba nu ukur ngala status jeung gengsi wungkul.  Indit ka sakola garinding pisan. Lian ti reunceum ku asésoris, malah sok marawa motor ka sakola. Aya ogé nu sok mawa mobil, ngarah teu katohyan sok milu parkir di warung Haji Yayan.  Ka sakola ukur gunem catur atawa nangkring di kantin sakola.  Nu diadu-rényomkeun lain sual palajaran sakola, tapi sual sinétron, merek hapé anyar atawa tempat kuliner anu sohor. Soréna teu mulang, da alesan milu bimbingan belajar. Nu nyata mah tingalabring tampolana sok kawénéhan aya di Panté Malébér Cikalong atawa Cipanas ngadon arulin.  Sok manglebarkeun kuring mah, gereget ras inget ka nasib diri nu ragap taya…

Najan kuring katelah Pradana di Ambalan Pramuka,  nu boga ajén bari sok nyumangetan anggota ngarah hirup hurip, geten, ulah céngéng atawa boga sifat luhlah, kiwari mah teu bisa mindingan haté nu tingsérédét jeung tingsareblak beuki deket ka Ujian téh. Teu karasa cimata murubut ragrag. Di sakola, kuring sok dikokolot ku batur sakelas. Tapi dina lebah nyanghareupan sakola panungtung, haté jumerit …

“Ngalamun waé atuh, Wa…,” Kolotrak tulak panto dibuka ku Ema. Lamunan kuring kagebah. Harita poé Minggu, Ema kakara mulang ti pasar. Kuring buru-buru nyusut cimata, miceun katunggara haté. Kuring rikat nurunkeun tolombong nu digandong ku Ema. Eusina gula beureum jeung pedes sakilo keur sodéreun soré jeung béas saléter pikeun nyangu ayeuna. Aya ogé témpé sapotong jeung peda beureum pikeun lalawuhna.

“Sanes, Ma. Nuju milari inspirasi kanggo ngarang. Biasa kanggo ka Majalah Isma sareng cérpén di  Pikiran Rakyat Minggu, tos lami acan ngintun deui,” cekéng téh kapaksa ngabohong, teu wani wakca sual ieu mah ka Ema. Karunya ka Ema bisi kumaha onam, hayoh angot milu mikiran sakola.

“Sok atuh, didu’akeun ku Ema singhasil…,” Kituna téh Ema bari mérénan bahan sodéreun. Béas di kérésék dibuka, satengahna dibahékeun ka nyiru. Ku Ema langsung ditapi.  Sabot Ema ngisikan béas, kuring ngahurungkeun suluh di hawu. Ngarah suluh gancang ngaruhay,  ku kuring ditiupan maké songsong awi.  Ari adi mah tonggoy ngagalambar di tepas.

Poé Senén kuring meunang warta pohara bagjana. Dina upacara bendéra, Bapa Kapala Sakola ngawartakeun yén aya saurang murid di sakola ieu anu kapéto jadi Pinilih Yayasan Budaya Sunda taun ieu.  Yayasan éta mindeng milih barudak kelas 3 di wewengkon Jawa Barat nu boga kaparigelan dina widang ngarang atawa puisi, seni, jeung biantara husus maké basa Sunda. Barudak nyongcolang anu kapilih baris dibéré béasiswa pikeun kuliah di paguron luhur nepi ka jadi sarjana.  

“Déwa….” Saur Bapa Kapala Sakola nyabit-nyabit ngaran kuring dibarengan ku ibur kaleprok. Kabéh paserta upacara malencrong ka kuring. Sakedapan mah kuring asa di pangimpian, olohok ngembang kadu mata simeuteun. Batur kuring gujrud éar surak éak-éakan bari nepakan taktak. Aya ogé nu ngajak sasalaman. Malah sawaréh pirajeuneun rék ngagotong kuring awahing ku reueus ka sohib cenah.

Pangacian kuring harita acan kumpul bener. Kuring kakara eungeuh basa dipanggil ka tengah lapangan dideudeul pangwilujeng ti Bapa Kepala Sakola katut guru-guru sa sakola.

Ari geus surti mah, plong we dunya anu satadina asa heureut meni ngemplong siga jalan gedé sasapuan bengras kawas caang bulan tanggal opat welas. Langit nu tadina angkeub ku reueuk hideung ngadadak lénglang taya aling-aling.  Gusti Alloh Maha Adil.  Pikeun saha waé anu melak kreativitas atawa kahadéan baris ngala hasilna.  Pikeun Alloh mah gampang, perkara anu satadina rudet lir halimun nu nyimbutan, dumadadakan nyinglar sapada harita. Mukakeun jalan hirup manusa nu tadina buntu, cukup ku “kun fayakun”. Jadi, harita langsung jadi. Nu penting mah manusa, ulah bosen ngadunga jeung ihtiar.   ***

 Pasirgedé – Kampus Suryakancana Cianjur

Harapan di Tengah Permasalahan Pendidikan Dasar dan Menengah


oleh


 
      A.    Pengantar
Kondisi rendahnya mutu pendidikan di Indonesia cenderung dibesar-besarkan dan kurang didalami faktor-faktor yang melatarbelakanginya. Mengapa mutu pendidikan kita rendah? Jawaban yang mudah dan sering dikemukakan adalah kurikulum sering berganti, sarana dan prasarana pendidikan kurang memadai, dan gaji guru rendah. Tanpa memperhatikan faktor-faktor relevansi yang dimaksudkan dengan itu. Padahal ada hal-hal lain yang lebih mendasar yang perlu mendapat perhatian lebih serius. Hal-hal yang mendasar itu yaitu tidak dipraktikkannya ilmu pendidikan dan merajalelanya kecelakaan pendidikan merupakan dua hal yang menjadi akar rendahnya mutu pendidikan tersebut.


B.    Pentip dan Kecelakaan Pendidikan
Tidak dipraktikkannya ilmu pendidikan atau pendidikan tanpa ilmu pendidikan (pentip), yakni tidak dipraktikkannya ilmu pendidikan dalam penyelenggaraan praktik pendidikan di Indonesia. Menurut Prof. Dr. Prayitno, M.Ed., dalam bukunya; “Pendidikan: Dasar, Teori, dan Praksis” (2009 : 1), yaitu bahwa pendidikan kita memerlukan pemenuhan basic need-nya pendidikan, yaitu Ilmu Pendidikan (IP). Pentip sejalan dengan tidak terpenuhinya basic need itu, yang secara langsung mengkerdilkan kehidupan pendidikan, ibarat anak yang tidak terpenuhi kebutuhan dasarnya, sehingga kurang gizi, terkena penyakitan, dan busung lapar.


Kecelakaan pendidikan dapat berbentuk pelecehan dan penganiayaan terhadap peserta didik yang berakibat terhambatnya, bahkan hilangnya kesempatan dan hak-hak pendidikan peserta didik. Tidak boleh masuk sekolah karena tidak bisa membayar SPP, tidak memakai baju seragam, dimarahi dan dihukum karena terlambat/membolos atau tidak mengerjakan pekerjaan rumah, diskors atau bahkan dikeluarkan dari sekolah, semuanya merupakan kecelakaan pendidikan. 


Kaitan dengan SPP, nampaknya bagi pendidikan dasar sudah tidak menjadi masalah krusial karena pemerintah melalui Instruksi Presiden No. 5 Tahun 2006 tentang Gerakan Nasional Percepatan Penuntasan Wajib Belajar Pendidikan Dasar Sembilan Tahun dan Pemberantasan Buta Aksara. Disusul kemudian dengan Peraturan Pemerintah No. 47 Tahun 2008 tentang Wajib Belajar merupakan kebijakan yang mendukung masyarakat atau orang tua untuk menyekolahkan anak-anaknya minimal pendidikan dasar sembilan tahun, yang dibiayai oleh dana APBN melalui Bantuan Operasional Sekolah (BOS) dan bantuan siswa miskin (BSM). Untuk SPP dengan dana BOS tersebut dan transport bagi siswa miskin dengan dana BSM. Sehingga tidak menjadi alasan penyebab terjadinya putus sekolah dasar 9 tahun. Selain untuk pendidikan dasar, kita berharap pula pendidikan menengah dapat dibiayai oleh dana APBN melalui Bantuan Operasional Sekolah (BOS) tersebut. Karena masih banyak lulusan SMP/MTs yang tidak mampu melanjutkan ke tingkat selanjutnya. Mereka atau orang tua beralasan bahwa biaya pendidikan menengah mahal. Dengan adanya dana BOS bagi SMA/MA/SMK/MAK, maka para siswa yang telah menyelsaikan pendidikan di tingkat SMP/MTs dan sederajat dapat melanjutkan ke SMA/MA/SMK/MAK dan sederajat.


Hak-hak pendidikan peserta didik yaitu mengikuti kegiatan (a) rohani, (b) jasmani, dan (c) berbahasa. Kegiatan rohani meliputi berniat, berkehendak, berpikir, berimajinasi, mengingat, merasa dengan hati, dan mengimani. Kegiatan jasmani meliputi menggerakkan kepala, badan, kaki, tangan, dan seterusnya. Sedangkan kegiatan berbahasa meliputi keterampilan menyimak/mendengarkan, berbicara, membaca, dan menulis.


Kembali kepada kecelakaan pendidikan berikutnya. Pada tahun-tahun terakhir ini, kecelakaan pendidikan mencuat melalui praktik menyontek yang ramai diberitakan di Televisi dan Surat Kabar. Kepada para siswa sepertinya dijanjikan bahwa dalam mengerjakan soal-soal ujian, baik ujian sekolah, apalagi ujian nasional (UN) akan memperoleh bantuan jawaban dari pihak tertentu di luar diri mereka sendiri, bahkan ada yang langsung dari guru mereka dan/atau teman mereka atau dari tim sukses yang dibentuk secara khusus untuk itu. Alasan utama yang sering mengemuka atas kegiatan menyontek itu adalah untuk menjaga citra sekolah (agar siswa di sekolah yang dimaksud lulus semuanya), dan/atau untuk meningkatkan peringkat mutu pendidikan di daerah yang dimaksud. Praktik menyontek ini dapat benar-benar menjadi kecelakan pendidikan, mengingat akibat yang ditimbulkannya pada diri peserta didik, yaitu mereka menjadi merasa tidak perlu berdisiplin dalam belajar, tidak perlu bekerja keras untuk mencapai keberhasilan, dan tidak perlu berlaku jujur dalam mencapai sesuatu yang benar (Prayitno, 2009 : 2). Dengan demikian, maka akan hancurlah kunci-kunci dan sendi-sendi kehidupan yang sukses melalui kedisiplinan, kerja keras, kejujuran, ketekunan, dan keuletan.


Mengapa pentip dan kecelakaan pendidikan itu terjadi? Menurut Prayitno (2009 : 2), tanpa menuding salah satu pihak, hal-hal berikut pada umumnya merupakan penyebab yang cukup signifikan, yaitu pendidik tidak dilatih terlebih dahulu untuk melaksanakan tugas-tugasnya (untrained), tidak terlatih dengan baik (undertrained), kurang peduli atas tugas dan kewajibannya (uncommitted), fasilitas pendidikan rendah (underpaid), sikap pragmatism, dan keberatan beban. Semua penyebab tersebut sebenarnya terkait dengan dibiarkannya IP. Karena pentip itulah berbagai praktik pendidikan dilaksanakan menjadi salah, sampai-sampai menimbulkan berbagai kecelakaan pendidikan. Dengan kata lain, pentip harus dilawan dengan pendip, yaitu pendidikan tanpa ilmu pendidikan harus dihancurleburkan melalui pendidikan dengan ilmu pendidikan.


C.    Pengaturan Standar Nasional Pendidikan
Penyelenggaraan pendidikan dengan ilmu pendidikan sekarang ini, kita memiliki segudang harapan terhadap pendidikan tersebut, yaitu sejak diundangkan dan diberlakukannya Undang-Undang Nomor 20 Tahun 2003 tentang Sistem Pendidikan Nasional, Undang-Undang Nomor 14 Tahun 2005 tentang Guru dan Dosen, Peraturan Pemerintah Nomor 19 Tahun 2005 tentang Standar Nasional Pendidikan, Peraturan Pemerintah Nomor 48 Tahun 2008 tentang Pendanan Pendidikan, Peraturan Pemerintah Nomor 41 Tahun 2009 tentang Tunjangan Profesi Guru dan Dosen, Tunjangan Khusus Guru dan Dosen, serta tunjangan kehormatan profesor, Peraturan Pemerintah Nomor 17 Tahun 2010 tentang Pengelolaan dan Penyelenggaraan Pendidikan, dan Peraturan Pemerintah Nomor 66 Tahun 2010 tentang Perubahan atas Peraturan Pemerintah Nomor 17 Tahun 2010 tentang Pengelolaan dan Penyelenggaraan Pendidikan.

Berkaitan dengan Standar Nasional Pendidikan, Pemerintah Berdasarkan Peraturan Pemerintah Nomor 19 Tahun 2005 tentang Standar Nasional Pendidikan tersebut membentuk Badan Standar Nasional Pendidikan (BSNP).  BSNP telah menunaikan kewajibannya yaitu menyusun Standar Nasional Pendidikan melalui pelaksanakan Undang-Undang dan Peraturan Pemerintah tersebut di atas dengan tekhnis pelaksanaannya yang tertuang di dalam Peraturan Menteri Pendidikan Nasional yakni dengan menetapkan delapan Standar Nasional Pendidikan. Delapan Standar Nasional Pendidikan tersebut, yaitu : (1) Standar Isi, (2) Standar Proses, (3) Standar Kompetensi Lulusan, (4) Standar Pendidik dan Tenaga Kependidikan, (5) Standar Sarana dan Prasarana, (6) Standar Pengelolaan, (7) Standar Pembiayaan, dan (8) Standar Penilan.


Pendidikan dengan ilmu pendidikan yang dimaksud adalah praktik pendidikan semua lembaga pendidikan dasar dan menengah harus mempedomani dan melaksanakan delapan Standar Nasional Pendidikan tersebut.  Delapan Standar Nasional Pendidikan ini tekhnisnya tertuang dalam Rencana Kerja dan Anggaran Sekolah/Madrasah (RKA-S/M) serta Kurikulum Tingkat Satuan Pendidikan (KTSP) SD/MI, SMP/MTS, dan SMA/MA/SMK/ MAK. KTSP ini sebagai program sekolah/madrasah dalam melaksanakan Kurikulum Berbasis Kompetensi (KBK) tahun 2006 sebagaimana tertuang dalam Peraturan Menteri Pendidikan Nasional Nomor 22 dan 23 tahun 2006 tentang Standar Isi dan Standar Kompetensi Lulusan. Dengan demikian, KTSP tersebut sejalan dengan manajemen kurikulum berbasis sekolah atau Manajemen Berbasis Sekolah (MBS) sebagaimana yang ditulis oleh Dr. E Mulyasa, M.Pd., dalam bukunya yang berjudul Manajemen Berbasis Sekolah (2002).


Dalam rangka memanajerial program sekolah/madrasah, maka dibutuhkan pemimpin yang mempunyai pengetahuan yang komprehensif tentang penyelenggaraan pendidikan dengan ilmu pendidikan tersebut di atas. Kepala sekolah/madrasah merupakan manajer yang harus dapat melaksanakan pendidikan dengan ilmu pendidikan. Sebagai seorang manajer, maka kepala sekolah/madrasah harus memenuhi standar kepala sekolah/madrasah sebagaimana diatur dalam Peraturan Menteri Pendidikan Nasional Nomor 13 Tahun 2007 tentang Standar Kepala Sekolah/Madrasah. Untuk memenuhi standar kepala sekolah/madrasah tersebut diperlukan menyiapkanya melalui pendidikan dan pelatihan calon kepala sekolah/madrasah sebagai suatu tahapan dalam proses penyiapan calon kepala sekolah/madrasah melalui pemberian pengalaman pembelajaran teoretik maupun praktik tentang kompetensi kepala sekolah/madrasah yang diakhiri dengan penilaian sesuai standar nasional sebagaimana diatur dalam Peraturan Menteri Pendidikan Nasional Nomor 28 Tahun 2010 tentang Penugasan Guru sebagai Kepala Sekolah/Madrasah.


D.    Penutup
Melalui uraian tersebut di atas, maka harapan pendidikan dasar dan menengah di Indonesia pada masa yang akan datang menjadi lebih berkarakter baik. Hal ini yang diharapkan oleh kita semua. Oleh karena itu, mari kita perjuangkan oleh semua pihak, baik pemerintah, ormas, yayasan, tokoh pendidikan, orang tua, dan lainnya untuk menuju kepada pendidikan yang menumbuhkembangkan tunas-tunas bangsa menjadi pemimpin bangsa yang berkarakter mulya. Memperjuangkan pendidikan bagi tunas-tunas bangsa yang berkarakter baik tersebut merupakan amal yang sangat mulya. Tentu saja para pejuannya dapat dikategorikan sebagai pahlawan bangsa yang sangat berjasa bagi agama, nusa, dan bangsa. Sekian, terima kasih, semoga bermanfaat. Amien. **




[*] 1. Tenaga Pengajar di Pesantren Persatuan Islam 04 Cianjur
   2. Mahasiswa Pascasarjana (S.2) Universitas Suryakancana Cianjur Semester 3 Program Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia

Selasa, 07 Februari 2012

Carpon: KADUHUNG SAGEDE GUNUNG GEDE


karya : Dadan Wahyudin   
(dimuat di koran "TRIBUNJABAR", kaping 31 Januari, 1 sareng 2 Februari 2012 kaca 11)   

Tribun Jabar, Salasa, 31 Januari 2012

PIWURUK GURU téh geuningan karasa ayeuna mah, yén diajar kudu soson-soson, bisi kaduhung jagana.  Béda jeung harta banda, élmu mah moal hésé mamawa. Moal hariwang digarong atawa aya nu nyopét. 
Baheula basa bapa jumeneng kénéh, kuring pada ngogo ku koléha bapa, dipihormat tur dipikaajrih ku balaréa.  Ma’lum bapa  ngagem kalungguhan, kungsi jadi kadés dua periode di wewengkon Cidaun Cianjur Kidul. 
Ayeuna hirup kacida balangsakna. Aya paribasa, jalma mah mending urut jalma sangsara, tinimbang urut jalma beunghar. Tumiba ka diri kuring, rajakaya anu bro di juru bro di panto ngalayah di tengah imah ceuk nu rahul mah moal béak tujuh turunan tétéla korédas sakereles, lir cihujan ragrag kana daun taleus. Sawah, balong tur kebon, cohagna mah satungtung deuleu ti pasir beulah wetan ka pasir béh kulon  ladang ngumpulkeun nalika bapa nyepeng kalungguhan, kiwari taya nu nyésa.  Kuring teu bisa ngokolakeuna. Alatan untung kalah buntung.
Usaha mercayakeun modal ka batur mah loba kabelejogna.  Satadina mah, hayang hirup énténg tina invés saham, hirup geunah kari ucang anggé, unggal bulan teu weleh nampa bagi-hasil atawa pelesiran dina pakansi.
Ari dina promosina mah matak kataji, pinter pisan ngirutna. Usaha pakét ngabibitkeun hayam pelung anu sapakétna ukur 10 juta, jangka dua taun baris balik jinis tur batina mayeng ditransper kunu ngokolakeun ka nu nyimpen modal salila lima taun. Majar manéh téh keur ceuyah, loba pesenan ti mancanegara anu raresepeun ku halimpuna sora hayam, minangka ternak pinunjul teureuh Cianjur.
Kaduana, ancrub dina usaha hayam patelor. Kuring salaku invéstor teu kudu nyaho di mana jeung kumaha miara hayamna,  nu penting mah setor duit pakét ka bank. Lamun panasaran kana rupa hayam atawa kaayaan kandang hayam mah, cukup muka waé internét. Aya poto-potona kumplit, tinggal di-“download”. 
Bulan kahiji mah wayahna sing sabar, acan aya bagi-hasil, da hayam endog mah ngendogna dina mangsa nincak umur 6 bulan. Jadi di bulan katujuh kakara dibéré hasilna.  Itungana kaharti ku akal, nandakeun cirining usaha riil.  Coba tengetan: duit 5 juta cenah dipaké meuli 100 bibit hayam, dina mangsa 6 bulan bakal endogan, produksina ditaksir 50 perséna, sabulana diitung 28 poé, jeung hargana  500 rupia tina saendogna. Ngarah teu kudu ribed, duit bagi-hasil kari ditungguan, baris ditransper langsung kana  nomer rekening séwang-séwangan. 
“Janten tina 100 hayam dikali ukur 50% dikali 28 dinten teras dikali Rp. 500 minangka harga endog, hasilna kénging 700.000 rupia sabulan kanggo Adén. Tah dikali deui 12 sasih pami dina sataun panginten Adén ngeupeul  8.400.000 rupia. Cobi lamun 3 taun pas hayam diapkir, 25.200.000 rupia lebet kana saku Adén, tina jinis ukur 5 juta,” kitu promosi si Odéd harita bari mencétan kalkulator.
“Ari pausahaan meunang bati ti mana?” cekéng téh can pati kaharti.
“Pausahaan tina ladang ngical bibit gé tos untung, da méséran langsung ti patani anu gaduh pancén miara hayam ti DOC nepi ka dara ukur 15.000 rupia, ku pausahaan diical ka invéstor Rp. 50.000, aya langkung 35.000 rupia sanés? Tah, pami hayam ngendog langkung ti saparona,  tur harga di pasar langkung ti 500 rupia sareng gaduh sésa dinten ti étangan 28 dinten, éta minangka bonus pikeun pausahaan. Sareng deuih tiasa ngical hayam apkir sareng gemukna,” cenah teu kireum-kireum ngadoja kuring ku basa anu soméah daréhdéh, abong calo. Kuring bati unggut-unggutan tandaning kaharti.
Prospéktip, kauntungan nikel, balik jinis gancang, teu capé jeung énténg, duit baris balik bari reundeuy anakan incuan ha ha…. nu model kieu cocog  jeung cita-cita kuring, cekéng dina haté.  Béléngéh kuring seuri sorangan.  Emhh, hirup asa kubagja. Kieu ari geus gurat hirup pibeunghareun mah.  
Ayeuna lamun ngandelkeun ladang tina sawah, teu kaérong hasilna. Tilu bulan disambut, biheung kaala biheung moal. Pangpangna hama wereng jeung beurit mahabu taya reureuhna. Kitu usaha séwa parahu teu bisa dibawa lumpat, usum pabaru mah pamayang balayar téh sarieuneun, ombak tingjelegur ngagulung méh sasuhunan imah.
Sawah warisan ti bapa satengahna ahirna dijual pikeun modal pakét hayam. Kaasup kabéh parahu titinggal bapa ogé kapaksa dilégo pikeun usaha miara lauk emas di jaring apung di Panté Malébér Cirata. Invéstor cukup  nyadiakeun modal, teu susah ilubiung miara laukna.  (Antos Sambungan dina Tribun Edisi Rebo (1/2)
 Tribun Jabar, Rebo, 1 Februari 2012
Sambungan ti dinten Salasa (31/1)
Dunya mah teu lurus. Loba pungkal péngkolna. Kitu ogé tabéat jalma, réa ukal ékolna, mindeng kalimpudan ku napsu jeung hawa sarakah.  Aturan anu hadé tur bengras, diarakalan ukur alus dina biwir wungkul. Dina prak-prakana mah mémbléh...  Program pakét tarékah nataharkeun pikeun ngaronjatkeun kasejahteraan rahayat, loba diarakalan pikeun ngarawu duit gedé kalawan gancang.  Geus papada sipating manusa, hayang senang ku jalan énténg.  Tabéat éta diulik ku jalma jahat. Ngarah percaya biasana kiriman duit “bagi-hasil” munggaran mah ngahaja sinah lancar, maksudna ngarah pabéja-béja ka batur.  Beuki euyeub nu jadi anggota beuki loba nu kudu dicumponan, antukna pakét teu kabayar, palakuna mun teu dibui paling minggat.
Eta nu karandapan ku kuring.  Kuring duka invéstor ka sabaraha, nu jelas ukur kabagéan dua bulan transperan duit bagi-hasil téh, kabéhdieukeun lapur. Rék ngalaporkeun ka pulisi, saha nu dilaporkeuna, da si Odéd ukur calo wungkul. Rék diontrog ogé kantorna gé ukur nyéwa ruko anu kiwari geus ganti nu nyéwa. 
Sésa sawah ahirna ledis nungtut dijualan dipaké pangabutuh hirup sapopoé. Ayeuna kari imah butut, anu suratna geus diborahkeun ka réntenir. Imah urut badéga jenatna bapa baheula, anu maot taun kamari kalayan teu boga kulawarga, nya dijadikeun panganjrekan kuring. Geus dua kali si Ejé datang, cenah lamun manéhna datang deui katilu kalina, heug kuring can bisa naur hutang, bakal diusir. Emh, aya ku raja téga ari ucing garong…
Ras nyawang ka mangsa katukang. Jelegurna paul ombak basisir Cidaun umpal-umpalan katara endah ngagenyas. Pamayang sibuk nurunkeun lauk hasil balayar sapeupeuting nyorang sagara pikeun makayaan kulawargana.  Gara-gara kolot teu bisa ngatik ngadidik turta teu nyiapkeun pibekeleun hirup budak ka hareup, jalan hirup kuring pohara tarahalna.  Kétang kuring ogé rumasa.  Taya hojah, gawé ngan ukur ngadudut duit  ti patani atawa pamayang anu buburuh ka bapa.  Duitna dipaké ulin jeung meulian nu teu paruguh.
Nu matak basa disakolakeun ku bapa di Cianjur Kota gé, kawas kuda leupas ti gedogan. Sagala kahayang dianteur. Kuring jadi gedé hulu, hayang meunang pamuji ti batur, yén sanajan kuring asal ti lembur bau lisung nu adek ka laut kidul, dina hal gaul kuring teu éléh ku urang kota.
Sabalikna, kana palajaran justru tibalik, kuring mah kacida weugahna, hésé ngartina, gampang pohona, loba mabalna batan asupna. Lamun kawénéhan aya batur sakelas anu rajin diajar, mindeng dijejeléh.
“Laah, Na. Getol-getol teuing diajar. Persidén geus aya, menteri geus aya, tentara réa, pulisi balatak, paling jadi tukang tambal jiga bapa manéh  ha ha ha…” ceuk kuring ka Asna anu keur ngadekul maca buku bari dipungkas ku seuri ngagakgak. Diigelan ku balad kuring  kawas si  Waton, Sulé, Lépos, jeung si Item tinggaragakgak bangun ku sugema. 
Eta mah kajailan leutik. Dosa kuring nu moal bisa dipohokeun ku Asna, sigana basa ngarebut Andini ti Asna.  Harita Asna minangka Katua OSIS di sakola, Andini sekretarisna. Dua rumaja aktip dina kagiatan sakola. Jajaka jeung wanoja keur ngalaman mamanisna meungkeut katresna minangka cinta munggaran baruntak alatan kuring. Kuring meredih ka bapa kuring sangkan bisa mibanda Andini anu kabeneran bapana koléha bapa kuring. Pa Bisri, bapana Andini ngabandar kalapa di kota Cianjur, anu barangna mindeng  dikiriman ti Cianjur Kidul.  Taya lian beunang ti anak buah bapa di wewengkon Cidaun.
Pikeun mayengna bisnis kalapa tur sérab ku kalungguhan bapa,  Pa Bisri teu bisa pakumaha, najan Andini keukeuh hayang kuliah, ahirna tumarima dikawin kuring. Kuring ka balé nyungcung ngawangun rumah tangga dina umur rumaja kénéh.
Basa Andini direbut ku kuring, Asna katangar ngalanglayung. Tapi najan kitu, Asna getol nyelangan bapana milu nambal, malah mindeng maturan bapana nepi ka peuting. Tamba kesel nungguan pasén, Asna rajeun maca buku di kiosna.   
“Punten…” Gebeg. Kuring reuwas kacida.  Jajantung ratug tutunggulan méh copot sapada harita. Sok sieun si Ejé jadi ngusir.  Imah butut ogé geuning kacida mangpaatna.  Bisa méré martabat kuring salaku kapala kulawarga. Tempat reureuh anak pamajikan. Lamun heug diusir, atuh rék ngiuhan di mana, pamajikan jeung budak dua. Palias ari kudu ngalaman saré di saung kardus atawa kolong jambatan. Ah, rék dilawan, kitu-kitu teuing, rék diasongan bedog sugan. Kuring kabawa napsu!
Barang panto dibuka tétéla lain si Ejé. Haté bungangang.  Horéng budak ngora kakara lulus SMA. Manéhna ngirim ondangan ti Asna, cenah Asna hayang reuni leuleutikan jeung batur sakelas anu mancén tugas atawa nganjrek di wewengkon pakidulan Cianjur Tempatna di pendopo Sindangbarang Ahad hareup.
Barang telek nu ngondang Asna, kuring langsung su’udon. Nyel haté ngahéab. Ukur kekerot, teu bisa pakumaha. Asna ngahaja rék ngawiwirang kuring di hareupeun batur sakelas pédah manéhna geus jugala. Manéhna masih boga haté kadua leutik ka Andini urut bébéné manéhna anu direbut ku kuring. Sanajan hirup aing nangkub, cadu ari kudu serahbongkokan kitu peta mah.   (Antosan sambungana dina Tribun Kemis, 2 Feb 2012)
Tribun Jabar, Kemis, 2 Februari 2012

Sambungan ti dinten Rebo (1/2)
Tétéla geuning….. Asna beda jeung sipat kuring anu teu weléh ngalajur napsu ngumbar amarah. Haténa beresih lir cai gunung ngagenyas hérang taya geuneuk maleukmeuk saeutik-eutik acan. Najan kungsi dinyenyeri ku kuring, éh soléh henteu dendem, daréhdéh jeung akuan teu dibuda-béda ka sakumna baturna kaasup kuring.
Asna mah motékar, kuring gé muji. Najan hirup kumbuh di sisi jalan mindeng mantuan nambal jeung bapana  sarta ukur tamat SMA, kiwari Asna jeneng. Sikep disiplin  tur tulatén anu ngancik dina dirina geus nganteurkeun jadi pangusaha béngkél nu boga ajén sakabupatén Cianjur. Asna rék ngagarap wewengkon basisir Cianjur Kidul kayaning Naringgul, Agrabinta, Sindangbarang jeung Cidaun pikeun “ekspansi” usaha béngkélna.  Lian ti éta, Asna boga niat ngajeujeuhkeun batur sakelasna anu masih kénéh ngaligeuh atawa teu boga gawé matuh, utamana anu nganjrek di pakidulan, rék diajak usaha babarengan.  Sakalian Asna ménta do’ana réhna bulan hareup rék indit jarah ka tanah suci sakulawarga.
Réngsé ngawangkong ngalor-ngidul, batur-batur Asna anu butuh pakasaban ku Asna diajak ngobrol sacara pribadi minangka wawancara. Batur-batur séjén nu boga gawé merenah mah tuluy uplek ngaguar mangsa éndah di sakola baheula. Kuring satadina mah rék mabal kasieunan, ku sikep Asna sakitu soméahna teu jadi.  
“Dupi, Adén kersa nyepeng Kapala Bengkel Cabang Cidaun? Supados caket sareng kulawargi…” ceuk Asna meni daria naker bari tetep ngaadénkeun ka kuring. Kuring samar polah. Sakedapan ngembang kadu rék dibéré jabatan sakitu luhungna.   
“Aduhh, punten sanes nolak pangasih, Pa Asna. Rumaos abdi mah jalmi teu gaduh kaparigelan nanaon, ku badé diangkena janten padamel ogé kalintang bingahna,” ceuk kuring teu sakara-kara dumadakan bisa basa lemes, biasana garihal jeung saengabna. Lain teu daék jadi Kapala, duméh teu boga élmu nanaon komo kudu ngamenej pagawé sagala. Kumaha mun bangkrut? Mending gé jadi pagawé biasa wé, kitu galécok haté. Si Junéd mah pantes dipersén Kapala Béngkél di Agrabinta kapan lulusan tehnik Suryakancana, kitu ogé si Deni di Naringgul manéhna jebolan tehnik Itenas Bandung.
“Kinten-kinten cocog di posisi mana Dén, supados abdi gampil metakeun karyawan kanggo di cabang Cidaun? Wios kepala cabang Cidaun urang eusi ku padamel ti pusat,” ceuk Asna bari ngagutret nyentangan format  eusian wawancara.
“Ah, abdi mah wios wé atuh bagian ngahampelas  atanapi ngelap mobil anu atos diservis wé, éta gé manawi kaanggo..” ceuk kuring tungkul.  Haté bati kumejot jeung gereget dibéré kalungguhan sakitu hadéna, bet ditolak. Kaduhung sagedé gunung gedé,  Baheula kedul diajar, teu nurut ka kolot jeung ka guru.  Sakola saukur lulus wungkul, teu boga kaparigel nanaon. Ahirna sué. Kasempetan moal datang dua kali, ceuk si Sulé mah.  
Lamunan kuring kagebah ku sora resleting basa Asna muka kantongna.
“Ieu gajih Adén anu munggaran!” ceuk Asna bari ngasongkeun amplop bodas.
“Naha? Kapan abdina ogé teu acan damel?” cekéng semu kerung, teu wani nampa, bisi kuring disangka baramaén ilubiung dina gempungan ieu. Sudi teuing!
“Sadaya karyawan abdi mah, gajihna dipayunkeun, supados suhud sareng tiasa kanggo modal di damel,” ceuk Asna daria bari mémérés kantongna.
“Sareng ieu, katineung ti pun bojo, anu teu tiasa nyarengan. Lumayan kanggo boro-boroeun anu di bumi. Sumangga ditampi!” ceuk Asna méré kontang anu eusina emi, abon, sardencis, sirop, tauco, jeung rupa-rupa kueh. Panyangka téh, Asna ngahaja rék ngabeubeutkeun martabat kuring pédah hirup kuring ayeuna keur sué atawa masih kénéh boga duriat ka Andini. Panyangka kuring nyalahan. Sabot ditanyakeun ka si Junéd jeung si Déni, singhoréng papada mareunang amplop jeung kontang. Kitu ogé si Waton balad kuring anu sapopoé nyalo di stamplat Sindangbarang diperenahkeun jadi Satpam di béngkél cabang Sindangbarang sarua pada kabéré..
“Aya keur ngalunasan si Ejé jeung pangbagéa nu di imah,” gerentes haté satengah lumpat muru angkutan anu ka Cidaunkeun.  Hayang geura-geura amprok jeung Andini katut barudak.  Rumasa lamokot ku dosa. Geus moporékeun jeung nganyenyeri wungkul. Turta jangji rék ngawangun kahirupan anu hadé, bari miceun sagala su’udon.  
Alhamdulillah Gusti, kuring diparengkeun boga batur anu haat bisa méré sumanget turta ngajait tina lamping anu lungkawing. Sajajalaneun angkutan mapay basisir,  tingjelegurna ombak sagara Hindia nu satadina pikakeueungeun katara éndah mawa harepan.. ****     
     (Pasirgede kasorenakeun, Kampus Suryakancana, Cianjur)